Waarom je steeds crasht bij PEM: pieken en crashen

Je had een goede dag. Eindelijk wat energie. Je deed boodschappen, belde een vriendin, ruimde wat op. Het voelde goed. Beheersbaar zelfs. Maar twee dagen later lig je plat. Erger dan daarvoor. En je vraagt je af: waarom kan ik mezelf niet inhouden? Waarom doe ik dan toch weer te veel?

Het antwoord zit niet in een gebrek aan discipline. Het zit in hoe PEM werkt.

Wat is het patroon van pieken en crashen?

Bijna iedereen met PEM herkent het. Op goede dagen doe je meer dan je zou moeten, omdat het op dat moment goed voelt. Eindelijk kun je weer even iets. En dan komt de crash. Niet direct, maar met vertraging. Je betaalt de prijs pas als het te laat is om er nog iets aan te doen.

Dit patroon wordt ook wel de boom-bust cyclus genoemd. Het is geen persoonlijkheidsprobleem en geen kwestie van doorzetten of loslaten. Het is een direct gevolg van hoe PEM werkt: de vertraagde reactie maakt het bijna onmogelijk om de grens te voelen voordat je erover gaat. En dat maakt het ook zo lastig.

Waarom is de grens zo moeilijk te voelen?

Bij gezonde mensen geeft het lichaam duidelijke signalen als iets te veel wordt: spieren die branden, kortademigheid, vermoeidheid die direct optreedt. Die signalen zorgen ervoor dat je stopt of langzamer gaat.

Bij PEM werkt dat anders. De gevolgen van te veel doen komen pas 12 tot 72 uur later. Op het moment zelf voelt het goed, of in elk geval niet slecht genoeg om te stoppen. Het lichaam geeft geen helder stopsignaal op het juiste moment. Pas achteraf blijkt dat je over de grens bent gegaan.

Dat is niet iets wat je met meer oplettendheid of meer wilskracht oplost. Het is een kenmerk van de aandoening zelf.

Het is niet jouw schuld

Er is lang gedacht dat pieken en crashen een gedragsprobleem was: mensen met PEM zouden perfectionistisch zijn, te hoge eisen stellen en daardoor te veel hooi op de vork nemen. Die gedachte was de basis voor behandelingen als cognitieve gedragstherapie en graded exercise therapy.

Maar die redenering klopt niet. Crashen is soms simpelweg onvermijdelijk. Een artsbezoek, een verjaardag van je kind, een dag waarop het leven gewoon doorgaat: dat zijn situaties waarbij je over de grens gaat, niet omdat je jezelf niet kunt inhouden, maar omdat de grens nu eenmaal soms botst met het leven.

Het patroon van pieken en crashen mag niet gebruikt worden om mensen de schuld te geven van hun crashes. Dat is niet eerlijk en het helpt ook niet.

Wat houdt het patroon in stand?

Naast de vertraagde reactie speelt het zenuwstelsel een rol. Bij PEM staat het zenuwstelsel chronisch in een staat van verhoogde alertheid. Op goede dagen is er iets meer energie beschikbaar, maar het systeem is nog steeds ontregeld. De drempel waarbij een crash optreedt, is lager dan bij mensen zonder PEM, en fluctueert per dag afhankelijk van slaap, stress, prikkels en andere factoren.

Dat maakt het extra lastig. Wat gisteren goed ging, kan vandaag al te veel zijn. De grens beweegt mee, en niet altijd in een voorspelbare richting.

Hoe doorbreek je het patroon?

Niet door harder op jezelf te letten of meer discipline op te brengen. Het patroon doorbreken vraagt om een andere aanpak: consistent onder de grens blijven, ook op goede dagen. Juist op goede dagen.

Dat klinkt eenvoudig maar is het niet. De verleiding om op een goede dag meer te doen is groot. Het voelt goed, het voelt normaal, en er is een gevoel van urgentie: nu het kan, moet ik het doen.

Pacing helpt om het patroon te stabiliseren: door elke dag een vergelijkbare hoeveelheid energie te gebruiken, ook als er meer beschikbaar lijkt. Niet sparen voor goede dagen, maar elke dag gelijkmatig leven. Dat geeft het systeem de kans om tot rust te komen in plaats van steeds tussen pieken en dalen te bewegen.

Maar pacing alleen is voor veel mensen niet genoeg zolang het zenuwstelsel zelf ontregeld blijft. Het kalmeren van het zenuwstelsel, zodat de drempel stabieler wordt en het systeem minder snel in alarmstand schiet, is de diepere beweging die het patroon duurzaam kan doorbreken.

Long covid en pieken en crashen

Bij long covid is het patroon van pieken en crashen een van de meest herkenbare klachten, zeker in de eerste maanden. Veel mensen beschrijven hoe ze op goede dagen proberen in te halen wat ze hebben gemist, en vervolgens voor langere tijd terugvallen. De vertraagde reactie is bij long covid vaak net zo aanwezig als bij ME/CVS.

Het herkennen van het patroon is de eerste stap. Niet om jezelf op je kop te geven als het misgaat, maar om te begrijpen wat er speelt en welke aanpak daadwerkelijk helpt.

Wat nu?

Wil je meer begrijpen over hoe je je energiebudget bewaakt en pieken voorkomt? Lees dan het artikel over pacing bij PEM . En als je wilt begrijpen waarom het zenuwstelsel zo’n grote rol speelt, is het artikel over het zenuwstelsel en PEM een goede volgende stap.

Wil je weten hoe een aanpak eruitziet die verder gaat dan pacing alleen? Bekijk het PEM Therapie programma . We hebben een training gemaakt om jou te ondersteunen bij je herstel.

Reactie plaatsen

Download ons gratis e-book: Waarom pacing je niet beter maakt

Je houdt je aan je grenzen, je rust genoeg, je zegt nee. En toch kom je niet verder.

In dit gratis ebook leggen we uit waarom dat logisch is en wat er wél nodig is om te herstellen van PEM.

Download gratis